4 cấp độ cho thấy trí tuệ nhân tạo vẫn còn cách xa con người

Trí tuệ nhân tạo (AI) những năm gần đây đạt nhiều thành tựu ấn tượng, từ nhận diện giọng nói, khuôn mặt, lái xe tự động đến chẩn đoán bệnh và chiến thắng con người trong các trò chơi trí tuệ. Những thành công này khiến nhiều người tin rằng máy móc sắp đạt được trí tuệ và tri giác tương đương con người. Tuy nhiên, các nghiên cứu và báo cáo, trong đó có đánh giá của Nhà Trắng, cho rằng trong ít nhất hai thập kỷ tới, AI vẫn khó đạt được trí thông minh tổng quát như con người, dù sẽ tiếp tục vượt trội ở nhiều nhiệm vụ cụ thể.

Nguyên nhân nằm ở việc AI thực chất gồm nhiều cấp độ khác nhau. Các nhà nghiên cứu thường chia AI thành bốn loại. AI loại I là các hệ thống phản ứng đơn giản, không có trí nhớ và không học từ kinh nghiệm, chỉ xử lý thông tin trong hiện tại. Deep Blue – siêu máy tính đánh bại kỳ thủ Garry Kasparov – là ví dụ tiêu biểu, khi nó tính toán rất nhanh nhưng không ghi nhớ hay rút kinh nghiệm từ các ván cờ trước.

AI loại II có bộ nhớ hạn chế, có thể sử dụng dữ liệu trong quá khứ gần để ra quyết định tốt hơn. Xe tự lái hay AlphaGo thuộc nhóm này. Dù mạnh mẽ trong phạm vi hẹp, các hệ thống này vẫn không tích lũy kinh nghiệm dài hạn hay linh hoạt thích nghi như con người.

AI loại III là cấp độ có khả năng hiểu ý định, cảm xúc và suy nghĩ của người khác – hay “lý thuyết về tâm trí”. Đây là nền tảng của đời sống xã hội con người, nhưng hiện nay AI gần như chưa đạt được khả năng này.

Cao nhất là AI loại IV, các hệ thống có tự nhận thức và ý thức về chính mình. Đây được xem là ranh giới xa vời nhất, khi khoa học vẫn chưa hiểu đầy đủ ý thức của con người, chứ chưa nói đến việc tái tạo trong máy móc.

Nhìn chung, phần lớn AI hiện nay vẫn ở hai cấp độ thấp nhất. Việc nhầm lẫn giữa hiệu suất cao và trí tuệ thực sự dễ dẫn đến kỳ vọng sai lầm, bởi dù rất mạnh, máy móc vẫn còn cách xa khả năng hiểu và trải nghiệm thế giới như con người.