Trí tuệ nhân tạo làm 'teo não' học sinh thế nào?

Báo cáo “Hướng đi mới cho học sinh trong thế giới AI” do Trung tâm Giáo dục Toàn cầu thuộc Viện Brookings công bố tháng 1 cảnh báo trí tuệ nhân tạo đang làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tư duy, đọc hiểu và giao tiếp của học sinh. Nếu trước đây việc gian lận đòi hỏi nhiều công sức, thì nay chỉ cần mở các nền tảng như ChatGPT, dán câu hỏi và nhận câu trả lời gần như tức thì.

Theo nghiên cứu tổng hợp từ hàng trăm cuộc phỏng vấn và hơn 400 tài liệu, AI đang loại bỏ chính phần “khó nhằn” vốn tạo nên quá trình học tập. Khi không còn phải tự đọc, tự phân tích hay tự giải quyết vấn đề, học sinh rơi vào trạng thái giảm tải nhận thức sang máy móc. Báo cáo ví AI như “thức ăn nhanh” của giáo dục: mang lại cảm giác thỏa mãn tức thời nhưng để lại khoảng trống về nhận thức lâu dài.

Hiện tượng “chế độ hành khách” xuất hiện khi học sinh có mặt ở lớp nhưng từ bỏ việc học thực sự, chỉ làm tối thiểu để đạt điểm. Phụ thuộc kéo dài dẫn đến chứng quên do kỹ thuật số, khi các em không thể nhớ nội dung đã nộp vì chưa từng thực sự xử lý thông tin. Đáng chú ý, nghiên cứu cho thấy bài luận do con người tự viết chứa ý tưởng độc đáo gấp 2–8 lần so với nội dung do AI tạo ra.

Báo cáo cũng cảnh báo rủi ro từ sự “thân mật nhân tạo” khi thanh thiếu niên dành nhiều thời gian tương tác với chatbot, dễ hình thành ảo giác về đồng cảm và tình bạn.

Để giảm thiểu tác động tiêu cực, Brookings đề xuất khung 3P: Phồn vinh (tái thiết lớp học phù hợp với AI), Chuẩn bị (nâng cao hiểu biết toàn diện về tác động nhận thức) và Bảo vệ (thiết lập quy định nhằm bảo vệ quyền riêng tư và sức khỏe tinh thần học sinh).